e-Learning ของคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

0
Rate this post

นโยบายการสอนของคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มีมาช้านาน โดย
อัพเดทอยู่เสมอเพื่อให้โอกาสในการเรียนรู้และการสอนแก่นักศึกษาแพทย์และการสอน
บุคลากรและแม้กระทั่งหลักสูตรฝึกอบรมระดับสูงกว่าปริญญาตรี พร้อมกันนี้ คณะมีความมุ่งมั่นที่จะ
เพิ่มจำนวนผู้สำเร็จการศึกษาด้านการแพทย์คุณภาพสูงและนักศึกษาแพทย์ระดับบัณฑิตศึกษา คำสอน
และหลักสูตรฝึกอบรมต้องสั้นและรัดกุมเพื่อตอบสนองกระแสใหม่ของหลักสูตรการสอนซึ่งก็คือ
เพิ่งจัดใหม่ในคณะนี้ เทคโนโลยีร่วมสมัย ข้อมูล และ . ที่มีอยู่ทั่วโลก
เทคโนโลยีการสื่อสาร (ICT) ถือเป็นการใช้ความสามารถ การเรียนรู้และการสอนโดยสิ่งนี้
แนวโน้มทางเทคโนโลยีเพิ่มขึ้นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาในหลายประเทศที่พัฒนาแล้วและกำลังพัฒนา นักเรียน,
ผู้เข้ารับการฝึกอบรมและนักการศึกษาสามารถเข้าถึงเทคโนโลยีสมัยใหม่เหล่านี้ได้ทุกที่ทุกเวลาโดยการเชื่อมต่อ
เครือข่ายอินเทอร์เน็ต และด้วยวิธีนี้ พวกเขาสามารถเรียนรู้ทางการแพทย์ ฝึกอบรม และรับเทคนิคทางการแพทย์ที่ทันสมัยและความรู้ไปจนตลอดชีวิต ขั้นตอนการใช้และผสมผสานสิ่งเหล่านี้
เทคนิคโปรแกรมที่ใช้ได้ เช่น ไฮเปอร์เท็กซ์ เว็บบอร์ด ห้องสนทนา และอีเมล เพื่อการศึกษา มีชื่อเป็นอีเลิร์นนิง หรือบางคนอาจเรียกว่า อีสคูล อีสคูล ฯลฯ – คลิกที่นี่

นยนา ั หนจู นทร ั แก์ ว้, สรรเพชญ เบญจวงศก์ ลชุ ยั, อดศริ ภทราด ั ลยู ์

ปริมาณแพทย์ที่มหาวิทยาลัยผลิตออกมาในปัจจุบันยังไม่เพียงพอต่อความต้องการของประเทศ
แม้จะได้มีการผลิตแพทย์เป็นจำนวนมากขึ้นแล้วก็ตาม นิสิตแพทย์เพิ่มมากขึ้น และการจัดระบบการเรียนการสอน
จากแบบเดมมาเป ิ นแบบใหม ็ ่ ซงใช ่ึ เวลาส ้ นลงและกระช ้ั บขั น้ึ ขณะเดยวก ี นเน ั อหาว ้ื ชาม ิ มากข ี นและสล ้ึ บซั บซั อนมากข ้ น้ึ
ถึงแม้ว่าจะได้มีการกลั่นกรองหลักสูตรมาแล้วก็ตาม ทำให้นิสิตแพทย์มีเวลาทำความเข้าใจยากขึ้น และเวลาใน
ชั้นเรียนมีน้อยลง เพื่อจะช่วยลดช่องว่างนี้การหาแนวทางใหม่อีกแนวทางหนึ่งเพื่อมาช่วยเสริมการเรียนการสอน
วิชาแพทย์แก่นิสิตและอาจารย์ผู้สอนนอกเหนือจากการเรียนในชั้นเรียนตามปกติจึงได้มีการจัดขึ้น วิธีการหนึ่งนั้นคือ
การใช้เทคโนโลยีที่มีอยู่ในปัจจุบัน และได้มีอยู่แล้วในมหาวิทยาลัยตลอดจนในระดับชาติดังนั้นอินเตอร์เนตไอที
จึงถูกนำมาปรับเปลี่ยนเพื่อ ช่วยการเรียนการสอน ด้วยวิธีการนี้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเรียน
อยู่ที่ใดที่มีการเชื่อมต่อด้วยเทคโนโลยีอินเตอร์เน็ต ในขณะเดียวกันอาจารย์ผู้สอนก็สามารถปรับเปลี่ยนเวลาสอน
จ่ายแจกงาน ทำแบบฝึกหัดส่งงานผ่านจดหมายอิเล็คโทรนิกส์ (e-mail) ตลอดจนนัดหมายนิสิตผู้เรียนให้มาเรียน
พร้อมกันแบบสด บนอินเตอร์เนต ที่เรียกว่า ห้องสนทนา(chat room) หรือตอบคำถามผู้เรียน บนกระดานข่าว (webboard) ซึ่งผู้เรียนคนอื่น ๆ ที่มาอ่านทีหลัง จะได้ทราบคำตอบที่ทิ้งค้างบนกระดานข่าวด้วย รวมถึงอาจารย์ผู้สอน
สามารถปรับเปลี่ยนเนื้อหาวิชาให้ทันสมัย นอกจากนี้อาจารย์ผู้สอนยังสามารถกำหนดให้ผู้เรียนคนใดเข้า
มาเรียนในเนื้อหาวิชานั้น ๆ ได้โดยนิสิตผู้เรียนจะต้องลงทะเบียนผ่านอินเตอร์เน็ตเสียก่อน ระบบการเรียนการสอน

แบบทกล่ี าวมาน ่ ้ีมชีอเร ่ื ยกในป ี จจั บุ นวั า่ e-learning

ยิ่งในปัจจุบันความรู้ในการด้านการแพทย์มีการขยายตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว โรคหลายชนิดเกิดขึ้นใหม่
โดยยังหาวิธีการบำบัดที่ดีไม่ได้แนวทางหนึ่งที่จะทำให้นิสิตแพทย์เมื่อจบการศึกษาเป็นแพทย์แล้วมีความรู้
ความสามารถในการวินิจฉัยและรักษาโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพก็คือ ความรู้พื้นฐานทางการแพทย์จะต้องถูกต้อง
สมบรณู และครบถ ์ วน้ ซงองค ่ึ ความร ์ ตู้ าง่ ๆ เหลาน่ ้ีจะตองได ้ มาจากการจ ้ ดการเร ั ยนท ี เป่ี นระบบท ็ ด่ีีรวมทงการปล ้ั กฝู งั
ให้นิสิตแพทย์มีทัศนคติที่ดีต่อการหมั่นแสวงหาความรู้ด้วยตนเอง เพื่อเพิ่มพูนความรู้อย่างต่อเนื่องและตลอดชีวิต
ดังนั้นหากกล่าวถึงระบบการเรียนการสอนแล้วองค์ประกอบหรือปัจจัยหลักของการเรียนการสอน
ประกอบด้วย นิสิต อาจารย์หลักสูตรและอุปกรณ์เพื่อเอื้ออำนวยต่อการเรียนรู้เมื่อสถาบันจำเป็นต้องรับนิสิต
แพทย์เพิ่มขึ้น ในขณะที่มีอาจารย์เพื่อทำการสอนเท่าเดิมหรือมากขึ้นเพียงเล็กน้อย การจัดการเรียนการสอน
จะมีปัญหามากขึ้น รวมทั้งการปรับปรุงหลักสูตรการเรียนเพื่อให้สอดคล้องกับ ยุคสมัย จะส่งผลต่อการจัดการเรียน
การสอนเชนก่ นั นสิตเพ ิ มข่ิ นเน ้ึ อหาว ้ื ชาหลากหลายมากข ิ น้ึ เวลาเรยนในช ี นเร ้ั ยนลดลง ี ปญหาจ ั งเกึ ดขิ นว้ึ าจะทำอย ่ างไร ่

ผู้เรียนจึงจะได้รับความรู้ที่มีอย่างมากมายและซับซ้อนได้อย่างถูกต้องครบถ้วน ตามวัตถุปะสงค์ของหลักสูตรคือ
อุปกรณ์เพื่อช่วยต่อการเรียนรู้ซึ่งหมายรวมถึงสื่อทุกอย่างที่ ใช้ประกอบในการเรียนการสอน อาทิเอกสารต่าง ๆ
สอโสตท ่ื ศนั ์ตาง่ ๆ จงตึ องนำมาใช ้ ประกอบมากข ้ น้ึ
ในทางการแพทย์ได้มีการนำระบบเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารมาช่วยส่งเสริมและสนับสนุน
การเรียนการสอนในหลาย ๆ ด้าน ไม่ว่าจะเป็นการเรียนการสอนในชั้นเรียน หรือต่างสถานที่กันรวมทั้งการศึกษา
ด้วยตนเอง เช่นการใช้บทเรียนคอมพิวเตอร์ช่วยสอน การนำเสนอการรวบรวมข้อมูลเอกสาร และภาพประกอบ
การเรียนการสอนชนิดต่าง ๆ การเก็บรวบรวมสถิติเพื่อการวิจัย การสืบค้นข้อมูล เป็นต้น
แนวโน้มการเรียนการสอนในปัจจุบันมีการนำเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารผ่านระบบเครือข่าย
Internet มาใชในระบบการเร ้ ยนการสอนมากข ี น้ึ (1) อาจนำมาใชได้ ในหลายร ้ ปแบบ ู เชน่ บทเรยนคอมพ ี วเตอร ิ ช์วยสอน ่
(Computer Assisted Instruction, CAI), การใช้ระบบการศึกษาทางไกล (Distance Learning), การสอนบนเว็บ

(Web-Based Instruction, WBI) และe-Learning ซึ่งเทคโนโลยีสำหรับการเรียนการสอนเหล่านี้เป็นนวัตกรรม
ที่ช่วยส่งเสริมสนับสนุนให้การเรียนการสอนมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น ทำให้กระบวนการเรียนรู้สมบูรณ์ขึ้น
ดังนั้นผู้ที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาไม่ว่าครูอาจารย์ผู้บริหารการศึกษาและบุคลากรที่เกี่ยวข้องจำเป็นต้องมีความรู้ใน
เทคโนโลยีสารสนเทศและนวัตกรรมใหม่ ๆ เหล่านั้นเพื่อนำมาพัฒนาปรับปรุง ปรับเปลี่ยนระบบการเรียนการสอน
ให้ทันสมัยเหมาะสมกับสภาพความเจริญก้าวหน้าของเทคโนโลยีดังกล่าว และในปัจจุบันระบบการจัดการเรียน
การสอนในรปแบบ ู e-Learning กำลงเขั ามาม ้ บทบาทสำค ี ญเพ ั มมากข ่ิ นก้ึ บวงการการศ ั กษา ึ ดงนั น้ั คณะแพทยศาสตร์
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงมีนโยบายชัดเจนที่จะพัฒนาเทคโนโลยีสารสนเทศทางด้านนี้อย่างเต็มที่ ทั้งทางด้าน
Hardware, อาจารยและเน ์ อหาว ้ื ชาความร ิ ู้เพอปร ่ื บเปล ั ยนว ่ี ฒนธรรมของการเร ั ยนร ี ของน ู้ สิตนิ กศั กษาใหม ึ ให่ เป้ นแบบ ็
Active Learning มีการขวนขวายหาความรู้ด้วยตนเอง ทางคณะฯ จึงต้องจัดทำบทเรียนความรู้ในรูปแบบของ Electronic ทำให้ผู้เรียนสามารถเรียนเมื่อไรก็ได้ (Anytime) เรียนที่ไหนก็ได้ (Anywhere) และคณะฯ มีจุดมุ่งหมายที่จะให้
นิสิตแพทย์ใช้คอมพิวเตอร์โน๊ตบุ๊คเป็นอุปกรณ์ในการเรียน แทนที่จะพกพาตำราเรียนเล่มใหญ่ ๆ
ขอกลาวถ ่ งรึ ปแบบการจ ู ดระบบการเร ั ยนการสอน ี แบบ e-Learning พอสงเขปด ั งนั ้ี
J Med Assoc Thai Vol. 87 No.9 2004 1129
e-Learning หรอื Electronic Leaning มผีใหู้ คำน ้ ยมหร ิ อความหมายไว ื หลาย ้ ๆ ทานกล ่ าว่ โดยสรปุ e-Learning
หมายถึงการนำศักยภาพของเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีการสื่อสารมาใช้ประโยชน์เพื่อพัฒนาการเรียน
การสอน ซึ่งสามารถครอบคลุมการเรียนรู้ได้ในหลายรูปแบบอาทิการเรียนการสอนทางไกล การเรียนการสอนผ่าน
ระบบเครือข่ายอินเตอร์เน็ต โดยเน้นความต้องการในการเรียนรู้ของผู้เรียนเอง ไม่มีขีดจำกัดเรื่องระยะทาง เวลา
และสถานท่ี
(2)
ซงร่ึ ปแบบการเร ู ยนการสอนแบบ ี e-Learning มวีตถั ประสงค ุ ์ในการนำมาใช 3 ้ แบบดวยก ้ นดั งนั ้ี
(3)
1. เป็นสื่อเสริม (Supplementary) เนื้อหาบทเรียนที่บรรจุอยู่ในระบบ e-Leaning นั้น ผู้เรียนสามารถ
ศึกษาได้จากแหล่งข้อมูลอื่น ๆ ที่มีอยู่แล้ว เช่น สิ่งพิมพ์เอกสารประกอบการสอน หรือหนังสือตำราเรียน โดยเนื้อหา
วิชาในระบบ e-Learning จะเป็นทางเลือกหนึ่งในการเข้าถึงข้อมูลของผู้เรียน ซึ่งเป็นการเพิ่มประสบการณ์ให้แก่
ผู้เรียนนั่นเอง
2. เปนส็ อประกอบ ่ื (Complementary) คอืการนำระบบ e-Learning ไปใชโดยเพ ้ มเต ่ิ มจากว ิ ธิการสอนแบบปกต ี ิ
เช่น นอกจากผู้เรียนจะต้องเรียนรู้เนื้อหาในห้องเรียนตามปกติแล้ว หากผู้เรียนต้องการเรียนรู้ให้ครบตามวัตถุประสงค์
ของการเรียนรู้จะต้องเข้าไปศึกษาในระบบ e-Learning ด้วย
3. เปนส็ อหล ่ื กั (Comprehensive Replacement) เปนการนำระบบ ็ e-Learning มาใชเป้ นการเร ็ ยนการสอน ี
หลัก ตั้งแต่เริ่มต้นกระบวนการเรียนการสอน
จะเหนได ็ ว้าการนำ ่ e-Learning เขามาใช ้ ในระบบการเร ้ ยนการสอนในล ี กษณะใด ั ๆ กตามผ ็ สอน ู้ และผเรู้ ยนี
สามารถพัฒนาปรับสภาพของการเรียนการสอน

จากองค์ประกอบหลักทั้ง 4 องค์ประกอบของระบบการเรียนการสอนแบบ e-Learning ทั้งผู้เรียนผู้สอน
สามารถมปฏี สิมพั นธั ก์ นได ั ตลอดเวลาด ้ วยศ ้ กยภาพของเทคโนโลย ั สารสนเทศและการออกแบบร ี ปแบบการเร ู ยนการสอน ี
ดังนั้นพอจะกล่าวสรุปถึงข้อได้เปรียบของการนำระบบ e-Learning มาใช้ได้คือ
– การเรียนการสอนใช้สื่อชนิดมัลติมีเดีย ทำให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ได้ดีกว่าการเรียนการสอนที่มีเพียง
คำบรรยาย หรอื เอกสารตวอั กษร ั
– ระบบการเรียนการสอนแบบ e-Learning ผู้สอนมีระบบการตรวจสอบเพื่อติดตามผลการเรียนรู้ของ
ผู้เรียนได้ตลอดเวลา
– ผู้เรียนสามารถเข้าถึงข้อมูลได้ตามความต้องการของผู้เรียนเอง
– ผู้เรียนสามารถเข้าเรียนและทบทวนในส่วนที่ยังไม่เข้าใจได้ตลอดเวลา รวมทั้งอาจข้ามสิ่งที่เข้าใจแล้ว
เพอไปเร ่ื ยนส ี วนอ ่ น่ื ๆ ของบทเรยนได ี ้
– ในระบบการเรียนการสอนแบบ e-Learning มีระบบปฏิสัมพันธ์หลากหลายรูปแบบ เพื่อให้ผู้สอนติดต่อกับ
ผเรู้ ยนี , ผเรู้ ยนต ี ดติ อก่ บผั เรู้ ยนคนอ ี น่ื ๆ ได้เชน่ การใช Web Board, Chat room, e-mail ้ เปนต็ น้
– การใชระบบ ้ e-Learning ผสอนสามารถแก ู้ ไข้ ปรบปร ั งุ เนอหาว ้ื ชาิ ไดอย้ างรวดเร ่ ว็
– การใช้รูปแบบการเรียนการสอนแบบ e-Learning จะไม่ถูกจำกัดด้วยเวลา สถานที่ หากผู้สอนผู้เรียนมี
คอมพิวเตอร์เชื่อมโยงอยู่ในระบบอินเตอร์เน็ตแล้ว ก็สามารถเข้าถึงข้อมูลได้ตลอดเวลา
– เป็นการลดต้นทุนในการศึกษา ใช้ได้กับผู้เรียนที่มีจำนวนมากและแก้ปัญหาเรื่อง การเดินทางมาศึกษาที่
สถาบันการศึกษาจะเห็นได้ว่าการนำเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในรูปแบบ e-Learning มาประยุกต์ให้
เหมาะสมกับการเรียนการสอนทำให้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้มากเท่าที่ตนเองต้องการเป็นการเรียนรู้แบบเอกัตบุคคล
ที่ผู้เรียนเลือกเรียนได้ตามอัชญาสัยโดยผู้สอนเป็นส่วนหนึ่งในการสนับสนุนชี้แนะแนวทางรวมทั้งเป็นแหล่งข้อมูล
แห่งความรู้เพื่อให้การเรียนการสอนบรรลุสู่เป้าหมายแห่งความเป็นเลิศทางวิชาการตลอดไป
คณะแพทยศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มีนโยบายในด้านการนำเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร
และการสื่อสารผ่านระบบเครือข่าย Internet มาใช้ด้านการเรียนการสอนในคณะฯ ดังนี้
1. บทเรียนคอมพิวเตอร์ที่เผยแพร่บนระบบเครือข่าย Internet ในรูปแบบ Web-Based Instruction (WBI)
ซงป่ึ จจั บุ นมั บทเร ี ยนหลากหลายสาขาว ี ชาิ ใหผ้ เรู้ ยนได ี เข้ าไปศ ้ กษามากกว ึ า่ 100 เรอง่ื โดยในแตละเร ่ องม ่ื การนำเสนอ ี
สื่อต่างชนิดกันไม่ว่าจะเป็นภาพ, ภาพเคลื่อนไหว, เสียง, ตัวอักษร, วิดีทัศน์และมีแบบทดสอบหลังเรียนเพื่อให้
ผู้เรียนสามารถประเมินความรู้ด้วยตนเองภายหลังเลิกเรียน โดยแต่ละบทเรียนออกแบบเพื่อให้สอดคล้อง
และเหมาะสมกับเนื้อหาวิชา ผ้เรู ียนหรือผู้สนใจทั่วไปสามารถคลิกเข้าชมได้ที่ http://cai.md.chula.ac.th
2. e-Learning โดยการนำโปรแกรม Chula e-Learning System ซึ่งพัฒนาโดยศูนย์การศึกษาต่อเนื่อง
แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาใช้โดยผู้สอนสามารถจัดทำบทเรียนเนื้อหาที่เป็น Multimedia หรือ สร้างข้อสอบ
ตลอดจนการติดตามการเข้าเรียนของผู้เรียน การประเมินผลผู้เรียนและการเก็บข้อมูลต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับการเรียน
การสอนรวมทั้งการติดต่อปฏิสัมพันธ์กับผู้เรียนการจัดเก็บข้อมูลต่าง ๆ และข้อสอบโดยโปรแกรม Chula e-Learning
System มคีณสมบ ุ ตัเฉพาะด ิ งนั ้ี
– Chula e-Learning System เปนระบบจ ็ ดการหล ั กสั ตรการศ ู กษาผ ึ านระบบ ่ Internet (Course Management)
ที่สามารถรองรับการทำงานได้ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ
– ระบบประกอบด้วยฐานข้อมูลที่ทำการจัดเก็บข้อมูลทั้งผู้เรียน ผู้สอน และผู้บริหารระบบ รวมถึงฐานข้อมูล
ในดานหล ้ กสั ตรู และขอสอบ

– เป็นระบบที่ใช้มาตรฐานผ่านระบบ Internet ที่อำนวยความสะดวกให้ผู้เรียน และอาจารย์สามารถจัดการ
หลกสั ตรจากท ู ใดก ่ี ได็ ้ไมว่ าจะเป ่ นสถานศ ็ กษา ึ บาน้ หรอทื ใดก ่ี ได็ เพ้ ยงแต ี เช่ อมต ่ื อระบบผ ่ าน่ Internet
– ระบบนี้พัฒนาโดย ศูนย์การศึกษาต่อเนื่อง แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เพื่อช่วยในการบริหารจัดการ
หลกสั ตรต ู าง่ ๆ ของศนยู การศ ์ กษาต ึ อเน ่ อง่ื และคณะตาง่ ๆ ในมหาวทยาล ิ ยั รวมถงสถาบ ึ นการศ ั กษาอ ึ น่ื ๆ ทเข่ี าร้ วม่
โครงการ
– ระบบนสามารถใช ้ี ได้ ก้ บฐานข ั อม้ ลหลายๆ ู ประเภท ทง้ั Oracle, SQL Server 2000 และ Microsoft Access
เปนต็ น้ (5)
ผู้เรียน ผู้สอน ที่สนใจคลิกเข้าชม Web Site ระบบ e-Learning ของคณะแพทยศาสตร์จุฬาลงกรณ์
มหาวทยาล ิ ยั ไดท้ http://elearning.md.chula.ac.th ่ี
ดงนั นไม ้ั ว่ าผ่ สอนจะม ู้ สีอเป ่ื นชน ็ ดใดก ิ ตาม ็ อาทิตวอั กษร ั , ภาพนง่ิ, ภาพเคลอนไหว ่ื , วดิทีศนั , ์ เสยงี สอท่ื กชน ุ ดิ
เหล่านี้รวมทั้งการสร้างแบบฝึกหัด/แบบทดสอบ สามารถนำเสนอเพื่อการเรียนการสอนผ่านระบบเครือข่าย Internet
ทงในร ้ั ปแบบ ู WBI และ e-Learning (โปรแกรม Chula e-Learning System) ไดท้ งส้ั น้ิ ทำใหการเร ้ ยนการสอนสามารถ ี
บรรลุวัตถุประสงค์ได้อย่างสมบูรณ์ส่งผลให้การเรียนรู้ของผู้เรียนมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นรวมทั้งยังได้ปลูกฝังแนวคิด
ในการแสวงหาความรู้ด้วยตนเองเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตอีกด้วย
เอกสารอ้างอิง

  1. หนวยแพทยศาสตร ่ ศ์กษา ึ คณะแพทยศาสตร์จฬาลงกรณ ุ มหาว ์ ทยาล ิ ยั : 2543 แพทยศาสตรศ์กษาสำหร ึ บอาจารย ั ใหม ์ . ่ กรงเทพฯ ุ .
  2. นัยนา นุรารักษ์.2545. เอกสารประกอบการอบรมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง การใช้โปรแกรม Blackboard เพื่อพัฒนาการเรียนการสอน.
    e-Learning. กรงเทพฯ ุ .
  3. ชณหพงศ ุ ์ไทยอปถุ มภั . 2547. e-Learning. [ ์ ออนไลน] ์ เขาถ้ งได ึ จาก ้ :
  4. ถนอมพร (ตนพั พิฒน ั ) ์เลาหจรสแสง ั . 2545. Designing e-Learning: หลกการออกแบบและการสร ั างเว ้ บเพ ็ อการเร ่ื ยนการสอน ี . กรงเทพฯ ุ :
    ห้างหุ้นส่วนจำกัดอรุณการพิมพ์.
  5. ศนยู การศ ์ กษาต ึ อเน ่ องแห ่ื งจ่ ฬาลงกรณ ุ มหาว ์ ทยาล ิ ยั. 2546.Chula.e-Learning System: Instruction & Installation Manual. กรงเทพฯ ุ :
    ศูนย์การศึกษาต่อเนื่องแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.